Page 90 - Demo

5Revolucioni politikLufta p%u00ebr pavar%u00ebsi u shoq%u00ebrua edhe me nj%u00eb revolucion politik. P%u00ebrve%u00e7 Deklarat%u00ebs s%u00eb Pavar%u00ebsis%u00eb, Kuvendi Kontinental hartoi gjat%u00eb viteve t%u00eb luft%u00ebs kushtetut%u00ebn e par%u00eb amerikane dhe, dhjet%u00eb vjet m%u00eb pas, n%u00eb koh%u00eb paqeje, Kuvendi Kushtetues hartoi nj%u00eb kushtetut%u00eb t%u00eb re, e cila %u00ebsht%u00eb edhe sot n%u00eb fuqi. Kuvendi i ri Kushtetues u hap m%u00eb 25 maj 1787, n%u00eb Sall%u00ebn e Pavar%u00ebsis%u00eb n%u00eb Filadelfia. Pas kat%u00ebr muajsh, m%u00eb 17 shtator 1787, delegat%u00ebt n%u00ebnshkruan kushtetut%u00ebn. N%u00eb baz%u00eb t%u00eb kushtetut%u00ebs s%u00eb re, nga pik%u00ebpamja e form%u00ebs shtet%u00ebrore, Shtetet e Bashkuara t%u00eb Amerik%u00ebs do t%u00eb ishin Republik%u00eb Federale, nd%u00ebrsa nga pik%u00ebpamja e form%u00ebs s%u00eb qeveris%u00eb, Republik%u00eb Presidenciale. Kushtetuta ndau kompetencat midis qeveris%u00eb komb%u00ebtare dhe qeverive shtet%u00ebrore. Ajo parashikoi nj%u00eb qeveri t%u00eb balancuar komb%u00ebtare, duke e ndar%u00eb pushtetin n%u00eb tri deg%u00eb t%u00eb pavarura: ekzekutive, legjislative dhe juridike. Kongresi, organi legjislativ, p%u00ebrb%u00ebhej nga dy dhoma: Senati dhe Dhoma e P%u00ebrfaq%u00ebsuesve. Numri i p%u00ebrfaq%u00ebsuesve n%u00eb Senat do t%u00eb ishte gjithmon%u00eb i nj%u00ebjt%u00eb, nd%u00ebrsa n%u00eb Dhom%u00ebn e P%u00ebrfaq%u00ebsuesve ky num%u00ebr do t%u00eb p%u00ebrcaktohej n%u00eb raport me numrin e popullsis%u00eb. Dega juridike p%u00ebrfaq%u00ebsohej nga Gjykata e Lart%u00eb. Dega ekzekutive p%u00ebrfaq%u00ebsohej nga presidenti dhe qeveria e tij. Presidenti %u00ebsht%u00eb komandant i p%u00ebrgjithsh%u00ebm i ushtris%u00eb dhe i flot%u00ebs, si dhe i forcave t%u00eb mbrojtjes territoriale. Ai p%u00ebrgjigjet p%u00ebr ekzekutimin e ligjeve, ka t%u00eb drejt%u00ebn q%u00eb me k%u00ebshill%u00ebn dhe miratimin e Senatit t%u00eb n%u00ebnshkruaj%u00eb traktate. Ai em%u00ebron t%u00eb gjith%u00eb zyrtar%u00ebt e lart%u00eb t%u00eb SHBA-s%u00eb. N%u00eb vitin 1791, kushtetut%u00ebs do t%u2019i shtoheshin edhe 10 amendamente (shtesa) t%u00eb reja kushtetuese q%u00eb do t%u00eb kishin t%u00eb b%u00ebnin me lirit%u00eb. Lufta civile 1861-1865Rreth viteve 1840-1850, kund%u00ebrshtit%u00eb mes shteteve t%u00eb Veriut dhe atyre t%u00eb Jugut u rrit%u00ebn n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb t%u00eb ndjeshme. Shtetet e Veriut u orientuan drejt rritjes s%u00eb pushteteve t%u00eb qeveris%u00eb federale, si n%u00eb %u00e7%u00ebshtjen e skllav%u00ebris%u00eb, ashtu edhe n%u00eb fush%u00ebn ekonomike. Interesat industrial%u00eb, mbizot%u00ebrues n%u00eb shtetet e Veriut, p%u00ebrqendroheshin n%u00eb mb%u00ebshtetjen e industris%u00eb vendase. Shtetet e Veriut u k%u00ebrkuan shteteve t%u00eb Jugut vendosjen e taksave doganore p%u00ebr produktet industriale angleze q%u00eb hynin aty, %u00e7ka do t%u00eb favorizonte shitjen e produkteve industriale q%u00eb prodhoheshin n%u00eb Veri. Kjo binte ndesh me hapjen tregtare t%u00eb shteteve bujq%u00ebsore t%u00eb Jugut. Z%u00ebdh%u00ebn%u00ebse e k%u00ebtyre interesave politikoekonomike u b%u00eb Partia Republikane, e mb%u00ebshtetur nga mjediset industrialo-financiare. Nga ana tjet%u00ebr, shtetet e Jugut, ku mbret%u00ebronte sistemi i ekonomis%u00eb bujq%u00ebsore, i bazuar n%u00eb shfryt%u00ebzimin e pun%u00ebs s%u00eb skllev%u00ebrve, ishin mbrojt%u00ebse t%u00eb autonomis%u00eb tradicionale, p%u00ebrkund%u00ebr k%u00ebrkesave centralizuese t%u00eb qeveris%u00eb federale. Konflikti politik u shnd%u00ebrrua n%u00eb konflikt ushtarak, kur n%u00eb zgjedhjet presidenciale t%u00eb vitit 1860 fitoi Abraham Linkolni (Abraham Lincoln), p%u00ebrfaq%u00ebsues i Veriut. Shtetet e Jugut krijuan Konfederat%u00ebn e Shteteve t%u00eb Amerik%u00ebs dhe shpall%u00ebn shk%u00ebputjen nga shtetet e Veriut. Linkolni nuk e njohu shk%u00ebputjen e shpallur Kushtetuta, 17 shtator 17874AbrahamLinkolni88